سازمان رسمي و سازمان غير رسمي همانطور كه قبلاَ اشاره شده يكي از نتايجي كه مطالعات هاتورن و سپس تحقيق ساير محققان مكتب روابط انساني به بار آورد، كشف وجود سازمانها و گروههاي غيررسمي بود. براي توضيح آن ابتدا سازمان رسمي و سپس سازمان غيررسمي را توضيح مي دهيم.

سازمان رسمي

« سازمان رسمي عبارت است از اختيارات مقامات و روابط بين آنها و كاركنان بر حسب مقررات و قواعد وضع شده » بدين ترتيب سلسله روابط بين مشاغل و مقامات سازمانها براي دستيابي به هدف مشخص كه براساس طرح و نقشه قبلي برقرار مي شود و حدود آن نيز به وسيله مقررات و يا به وسيله مديران مشخص مي گردد، سازمان رسمي ناميده مي شود.

در سازمان رسمي اين موارد روشن و مشخص است:

1-    اختيارات و قدرت سازماني هر مقام

2-   نوع مشاغل كاركنان سازمان و محل سازماني آنها

3-  كيفيت سلسله ارتباطات رسمي بين افراد

4-   حدود قلمرو وظايف هر يك از مشاغل و صاحبان مشاغل

 

سازمان غير رسمي

به طور كلي سازمان غير رسمي از گروهها و افرادي به وجود مي آيد كه در درون يك سازمان اداري يا سازمان رسمي داراي روابط شخصي و اجتماعي بين خود هستند. اين روابط از طرف مقامات سازمان به رسميت شناخته نمي شود.

 

خصوصيات سازمانهاي غير رسمي

1-  از آنجا كه سازمانهاي غير رسمي بر اثر خواسته هاي افراد، به خصوص خواسته هاي دروني آنها به وجود آمده است، نمي توان آنها را با دستورالعمل هاي اداري ملغي كرد يا از بين برد.

2-  برخلاف سازمانهاي رسمي كه اختيارات از بالا به پايين واگذار مي شود، در سازمانهاي غيررسمي معمولاَ اختيارات به صورت افقي و يا از پايين به بالا جريان پيدا مي كند.

3- سازمانهاي غيررسمي، برخلاف سازمانهاي رسمي كه ممكن است خيلي بزرگ و گسترده باشند، غالباَ كوچك و محدود هستند و تعداد آنها از چند نفر تجاوز نمي كند.

4-  اختيارات و تفويض آن در سازمان غيررسمي بيشتر بر اساس اعتماد است در حالي كه در سازمان رسمي براساس سلسله مراتب و مشاغل قرار دارد.

5-  رهبران سازمانهاي غيررسمي، با معيارهايي از قبيل شخصيت، نفوذ معنوي، لياقت، كبرسن و نظاير آن انتخاب مي شوند، در حالي كه در سازمان رسمي ممكن است مسئول يا مديري، هيچيك از اين خصوصيات را نداشته باشد.

6-   گروههاي غيررسمي نسبت به تغيير و تحول سازمان رسمي يا غيررسمي مقاومت نشان مي دهند.

7-  در محتواي شبكه ارتباطات غير رسمي شايعات تأثير زيادتري مي گذارد و اطلاعات درست نيز سريع تر انتقال پيدا مي كند.